Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!
Na początku proszę pomodlić się, uwielbiając Boga:
Temat dzisiejszej lekcji: Ziemia Zbawiciela
W tej katechezie zapoznacie się z geografią, tradycjami Palestyny za czasów Jezusa. Zapraszam do obejrzenia filmu:
Mapa Palestyny za czasów Jezusa:
Sprawdź swoją znajomość miejsc związanych z wydarzeniami z życia Jezusa:
Wydarzenia i miejsca związane z życiem Jezusa
Dla przypomnienia:
Palestyna to kraj ludzi wschodu. Znajomość ich życia pozwoli nam lepiej zrozumieć naukę Jezusa Chrystusa, który nauczając bardzo często odwoływał się do sytuacji z codziennego życia. Jakie były obyczaje i warunki życia mieszkańców Palestyny za czasów Jezusa? Jak wyglądały ich domy, jak się ubierali, co jedli, jakie były ich zawody, jak świętowali i jakie mieli zwyczaje? Aby poznać odpowiedź na te pytania przeniesiemy się dziś do czasów starożytnego Wschodu dwa tysiące lat wstecz.
DOMY IZRAELITÓW
Przodkowie Izraelitów, jeszcze za czasów Abrahama mieszkali w namiotach, ponieważ wiedli wędrowny tryb życia. Po wielu latach zmienili tryb życia na osiadły. Wtedy też namioty zastąpili domami. W czasach Biblii nie budowano domów z zamiarem przebywania w nich w ciągu dnia. Większość czasu spędzano na zewnątrz. Dom służył jako miejsce wypoczynku i schronienie dla mieszkańców. Podłogę stanowiła wygładzona i twardo ubita ziemia. Ściany domów wznoszona najczęściej z glinianych cegieł suszonych na słońcu, czasami z kawałków piaskowca. Tylko bogacze i królowie budowali swoje domy z ciosanych kamieni. Dachy kryto najczęściej matą z trzcin lub ciernistych krzewów, a następnie pokrywano ziemią lub gliną. Dach odgrywał w życiu codziennym bardzo ważną rolę. Był to płaski taras, lekko pochylony, aby deszcz mógł ściekać do rynien. Na dach wchodziło się po schodach, najczęściej zewnętrznych. Składano na nim narzędzia pracy, suszono bieliznę, zażywano wieczornego chłodu, w letnie zaś noce – sypiano. Niektórzy nawet rozstawiali na tarasie namioty. Dach służył także do modlitwy i rozmyślań. Domy nie miały zbyt wielu okien, zwykle były one wysoko położone lub przesłonięte kratą w obawie przed rabusiami. Drzwi podobnie jak okna robiono z drzewa figowego. Wyposażenie domu było bardzo skromne: maty, poduszki, służące w środku dnia do siedzenia oraz dywany i maty do spania. Na środku pomieszczenia znajdowało się palenisko. Mieszkańcy Palestyny nie znali świec, ale używali lamp. Były to gliniane spodki na oliwę o stykających się krawędziach podtrzymujących knot. Lampy ustawiano wysoko na korcu.
W czasach Jezusa większość ludzi ciężko pracowała fizycznie. Nie cierpieli krańcowej biedy. Wielu było pasterzami – to najbardziej tradycyjny zawód w Izraelu. W czasach Jezusa byli też rolnicy (Mt 13,1-4; Łk 17,7), rybacy (Mt 13,47-48; Łk 5,1-11), budowlańcy (Mt 13,55), różni handlowcy, kupcy, zarządcy majątków bogaczy (Łk 17,7; 19,12nn), winogrodnicy (Mk 12,1), celnicy, którzy zajmowali się pobieraniem podatków. W Palestynie istnieli też ludzie zamożni, ale swoje bogactwa odziedziczyli lub zdobyli czasem w podejrzanych interesach (Łk 16,19). Jezus, podobnie jak jego ojciec, Józef, był cieślą, co mogło oznaczać, że pracował więcej z kamieniem niż z drewnem, lub też był robotnikiem od wyrobów szczególnych, jak meble, drzwi i okna. Nie był ani ubogim chłopem, ani bogatym właścicielem.
Żywność, spożywanie posiłków
Co jadali starożytni Izraelici?
Posiłki przeciętnego mieszkańca Palestyny składały się z chleba, oliwek, oliwy, maślanki i sera od własnych trzód, a także owoców i warzyw z własnego sadu i ogrodu, rzadko na jego stole pojawiało się mięso. Z pradawnych czasów wywodził się zwyczaj spożywania surowego ziarna lub ziarna prażonego. Główne pożywienie stanowił chleb obecny przy każdym posiłku (chleb pszeniczny, a u biednych jęczmienny – J 6,9). W Biblii jeść chleb znaczy to samo, co jeść posiłek. Dla mieszkańców tych ziem chleb miał znaczenie święte. Wszystkie czynności związane z chlebem, od siewu do wypieku, wykonywali w imię Boga. Chleb łamano, nigdy nie krojono go nożem. Z warzyw jedzono głównie soczewicę i rośliny strączkowe. Ważnym składnikiem diety było również mleko: krowie, kozie, owcze oraz wielbłądzie, a także jajka oraz bardzo popularne oliwki i tłoczona z nich oliwa. Mięso jadano tylko na ucztach lub podczas przyjmowania gości. Wszystkie te składniki mogły być zabierane do pracy by stanowić pierwszy posiłek w ciągu dnia (późne rano lub południe). Żydzi jedli dwa razy dziennie. Drugi posiłek był zwykle w domu , wieczorem. Używano tych samych produktów plus jakieś warzywa, owoce, jajka i czerwone mięso na specjalne okazje. Nie spożywano mięsa ze zwierząt, które uważano za nieczyste, np. świń. Najczęściej jedzono baraninę.
Wschodnie obyczaje zachowania się przy stole bardzo różniły się od tych, które znamy na Zachodzie. Mieszkańcy bardzo starannie myli ręce przed jedzeniem oraz po jedzeniu (ponieważ używano do posiłków sztućców, jedzono palcami). Posiłki spożywali, siedząc na podłodze z nogami podwiniętymi pod siebie lub cofniętymi jak w przyklęku. Stół był używany bardzo rzadko, zwykle zastępowała go rozłożona na ziemi mata. Jedynymi naczyniami były te, w których podawano posiłki. W czasie posiłków odmawiano błogosławieństwa, a na zakończenie modlitwę dziękczynną.
Życie pasterskie, uprawa winorośli, rzemiosła i zawody
W Ziemi Świętej od czasów Abrahama masowo hodowało się owce. Było to główne źródło utrzymania mieszkańców. W rodzinach chłopskich, które poza hodowlą zajmowały się uprawą roli, pasterzem zostawał najmłodszy syn. Na wschodzie kraju uprawiono wiele gatunków zbóż, najczęściej jednak pszenicę i jęczmień. Natomiast na stokach wzgórz lub u stóp pagórków Izraelici zakładali winnice. Otaczano je murem lub płotem, Uprawa winorośli byłą zajęciem pracochłonnym, właściciel nie mógł pozwolić sobie na żadne zaniedbania. Zbiory rozpoczynały się we wrześniu. Podobnie ja dziś, w Palestynie rosły jednak najliczniej drzewa oliwne. Młode drzewko owocuje dopiero po 7 latach, ale za to wydaje plony przez wiele następnych. Nawet bardzo stare drzewa mają młode pędy. Chleb o oliwki były bardzo powszechnym pożywieniem. Z drzewa oliwkowego wytłaczano przede wszystkim oliwę. Była ona jednym z najważniejszych źródeł dochodu.
Najpopularniejszym rzemiosłem za czasów Jezusa było garncarstwo. Naczynia miedziane były bardzo drogie i niewiele osób było na nie stać, więc korzystano z glinianych, a ponieważ te stale się tłukły, często je kupowano. Wyrobem narzędzi rolniczych zajmowali się cieśle. Wykonywali oni w drewnie także zamki, klucze, drzwi i ich dekoracje, dachy, ławy, stołki, skrzynie oraz kraty okienne. Mieszkańcy Palestyny byli również rybakami. Głównymi łowiskami były wybrzeża Morza Śródziemnego oraz jezioro Genezaret. Znanymi z Ewangelii rybakami byli Piotr i jego brat Andrzej. Ważne miejsce w społeczeństwie zajmowali natomiast garbarze, trudni się wyprawieniem skór, i farbiarze, barwiący skórę na kolor żółty, czerwony czy niebieski. W Ziemi Świętej za czasów Jezusa spotkać można było również wytwórców namiotów, kupców, bankierów czy poborców podatków. Kupcy handlowali na targowiskach, bankierzy pożyczali pieniądze na procent w kantorach, a poborcy ściągali podatki, zapewniając sobie zysk.
Ubrania za czasów Jezusa
Tunika-rodzaj koszuli noszonej bezpośrednio na ciele (ze skóry, wełny lub lnu).
Pas – służył do przewiązania tuniki. Tańszy miał szerokość 15 cm, a droższy był szerokości dłoni. W pasie noszono pieniądze i drobne przedmioty, a za pasem miecz.
Płaszcz – wierzchni ubiór z wełny lub oślego włosia, chronił przed deszczem i wiatrem, a w nocy służył za przykrycie. W obszernym płaszczu można było przenosić liczne przedmioty. Fałdy wypełniano często ziarnem lub owocami.
Zawój – nakrycie głowy przypominające kształtem chustę, sporządzane niegdyś z lnu. Żydzi czasów biblijnych bardzo dbali o włosy i uważali, że gęste, długie włosy dodają urody.
Sandały – skórzane lub drewniane podeszwy przywiązywane do stóp rzemykami.
Stroje kobiet i mężczyzn zasadniczo się nie różniły. Wyróżnikiem stroju kobiecego była zasłona na twarz oraz ozdoby.
Proponuję rozwiązanie krzyżówki, którą znajdziesz w następnym punkcie.
ZAPAMIĘTAJ I PRZEPISZ DO ZESZYTU:
Znajomość obyczajów biblijnych oraz warunków życia mieszkańców Palestyny konieczna jest do pełniejszego zrozumienia nauczania Jezusa i Jego zbawczego przesłania dla nas.